Dé ervaringsdeskundige bestaat niet. Onderlinge verschillen zijn groter dan overeenkomsten. Iedereen heeft zijn eigen verhaal en zijn eigen mogelijkheden.

Gaat het om lichamelijke, psychische of verstandelijke problemen? Is er sprake van verslaving, armoede, sociale uitsluiting? Heeft iemand ervaring als familielid of mantelzorger? Sommige thema’s zijn voor iedereen met veel levenservaring herkenbaar, andere onderwerpen blijken juist veel te verschillen.

De belangrijkste verschillen tussen ervaringsdeskundigen:

Persoonlijk

  • Soort levenservaring
  • Leefwereld
  • Persoonlijkheid

Expertise

  • Ervaringskennis
  • Specialisatie
  • Werkervaring
  • Opleiding

Netwerk

  • Draagvlak
  • Intervisie

Persoonlijke verschillen

Soort beperking / levenservaring

Elke ziekte of beperking is anders. Iedereen heeft unieke ervaringen. Er zijn overeenkomsten, bijvoorbeeld omdat iedereen met een zichtbare beperking last heeft van vooroordelen. En bij het verwerken/herstellen van een beperking gaat iedereen door vergelijkbare fasen. Tegelijkertijd zijn er grote verschillen, zelfs tussen mensen met dezelfde aandoening. Wanneer je vanaf je geboorte een beperking hebt, ga je daar anders mee om dan wanneer je dezelfde beperking op latere leeftijd krijgt. En daarbij komt dat andere ervaringen in het leven zorgen voor een andere beleving.

Mantelzorgers, familieleden en naasten van mensen met een beperking of psychische kwetsbaarheid worden soms aangeduid als ‘Familie Ervaringsdeskundige’.

Leefwereld

Met een steeds groter wordende kloof tussen bevolkingsgroepen in Nederland, speelt de leefwereld van een ervaringsdeskundige een grote rol. Leeftijd, culturele achtergrond, inkomen, religie, woonomgeving en financieel draagvlak verschillen enorm. 

Veel ervaringsdeskundigen behoren op meerdere gebieden in een minderheidsgroepering. Het aantal LHBTI-ers zal percentueel hetzelfde zijn als in de samenleving. In de vertegenwoordiging is dit vaak niet terug te zien. Hetzelfde geldt voor mensen met een allochtone achtergrond. 

Persoonlijkheid

Sommige mensen hebben zoveel veerkracht dat ze elke tegenslag op kunnen vangen. Andere raken al bij kleine problemen uit koers. Dit kan komen door een fase om een crisis of verlies te verwerken, maar ook door iemands persoonlijkheid. Mensen met een positieve levenshouding en veel veerkracht zijn minder snel geneigd om te klagen. Ze kijken optimistisch naar hun kansen en onderschatten nogal eens de ernst van hun beperkingen. Voor andere mensen is het moeilijk om zo te kijken. Zij ervaren hun beperkingen sterker of zijn alleen maar gericht op het vinden van betere voorzieningen. 

Het verschil in persoonlijkheid werkt ook door in de manier waarop mensen zich inzetten. Oplopende emoties en terugkerende stokpaardjes horen er soms bij. 
Persoonlijkheid bepaalt wat voor werk mensen willen doen. Als je met mensen wilt werken, is de zorg een goede plek. Vergadertijgers en dossiervreters passen beter in beleid en belangenbehartiging.
Persoonlijkheid speelt ook een rol bij manier waarop iemand met een beperking omgaat. Is het glas halfvol of halfleeg?


Verschil in expertise

Ervaringskennis

Zelfs bij dezelfde beperking, heeft iedereen andere ervaringen. Door met elkaar te praten en ervaringen te delen, leren ervaringsdeskundigen hoe hun eigen ervaringen zich verhouden tot die van anderen. Dit heet collectieve ervaringskennis.
Meer hierover bij niveaus van ervaringsdeskundigheid.

Werkervaring

Ervaringsdeskundigen hebben een zeer verschillende achtergrond, met werkervaring in alle denkbare beroepen. Voor elk beroep en elke functie zijn andere vaardigheden nodig. Vaak moet iemand hiervoor ook een opleiding volgen en vakkennis opdoen. Sommigen ervaringsdeskundigen zijn gespecialiseerd in een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld (fysieke) toegankelijkheid of stigmatisering. Ze hebben ook inhoudelijke kennis over dit onderwerp. Deze ervaringsdeskundigen adviseren bijvoorbeeld op beleidsniveau of geven les in het Hoger Onderwijs. 

Specialisatie

Door studie of jarenlange inzet, ontstaat inhoudelijke expertise. Professioneel werkende ervaringsdeskundigen zijn vaak gespecialiseerd in een specifiek onderwerp. Zij kunnen hierdoor op beleidsmatig en bestuurlijk niveau deskundige bijdragen leveren.

Opleiding

Onder opleiding vallen zowel specifieke trainingen en scholingen voor ervaringsdeskundigen, als opleidingen die hier los van staan. Een ‘ervaringsdeskundige fysiotherapeut’ heeft bijvoorbeeld een diploma fysiotherapie nodig. De toevoeging ‘ervaringsdeskundige’ kunnen we zien als een specialisatie. Voor andere beroepen in de zorg- en welzijnssector zijn er op MBO- en HBO-niveau gerichte beroepsopleidingen ‘Ervaringsdeskundige’.

Er zijn talloze trainingen en cursussen voor ervaringsdeskundigen. Het doel, de inhoud en de kwaliteit hiervan verschilt. Veel ervaringsdeskundigen volgen trainingen via de patiënten- of cliëntenorganisatie waar ze voor werken. Dit zijn meestal gerichte trainingen voor een specifiek soort werk.

Ervaringsdeskundigen kunnen ook een eerdere beroepsopleiding hebben, al dan niet afgerond. Als deze opleiding niet direct relevant is, kan het niveau van de opleiding iets zeggen over wat voor soort werk past bij de ervaringsdeskundige. Grofweg onderscheiden we:
– Ongeschoold werk, onder begeleiding
– Praktisch, uitvoerend werk (MBO)
– Praktisch werk vanuit een theoretisch kader. Aanpakkers die overzicht hebben en zelf in actie komen (HBO)
– Theoretisch werk. Specialisten die de details van zaken kunnen begrijpen en zo tot de beste oplossing komen (WO)

Hierbij moet wel rekening gehouden worden met eventuele beperkingen, waardoor iemand een opleiding niet af kon maken of niet eens kon starten. Onder ervaringsdeskundigen is discussie over deze indeling in niveaus op basis van de opleiding.


Kwaliteit van het netwerk

Draagvlak

Praat je als ervaringsdeskundige namens jezelf of namens een groep? Geen enkel ervaringsverhaal is hetzelfde. Ervaringsdeskundigen kunnen alleen namens anderen praten als ze draagvlak hebben. Daarvoor is contact met de achterban nodig. Vaak loopt dit via een patiëntenorganisatie. Hier kunnen ervaringsdeskundigen ook ‘collectieve ervaringskennis’ opdoen. Door contact met een patiëntenorganisatie blijft deze kennis actueel en kan het uitgebreid worden.

Intervisie en begeleiding

Ervaringsdeskundigen kunnen baat hebben bij intervisie met andere ervaringsdeskundigen of begeleiding door een cliëntenorganisatie. Zeker bij mensen die al langer werken als ervaringsdeskundige, bestaat het risico dat ze verwijderd raken van hun eigen ervaringen. Begeleiding en intervisie zijn ook belangrijk om bij de eigen kernervaringen te blijven, en ook om informatie actueel te houden. Ook ervaringsdeskundigen die geen collega’s om zich heen hebben, kunnen zo sparren over de eigen werkwijze.