Werk en vrijwilligerswerk

Type werk


In de startnotitie Ervaringsdeskundigen in het sociale domein van Movisie onderscheiden de auteurs vijf typen rollen waarin ervaringsdeskundigen actief zijn. Hieronder zijn deze uitgewerkt voor de verschillende soorten werk.

Beleid en belangenbehartiging

Beleidsbeïnvloeder 

Op diverse plaatsen in het sociaal domein betrekt men ervaringsdeskundigen en/of mensen met ervaringskennis bij beleidsvoorbereiding, -uitvoering en/of -evaluatie. De beïnvloeding van beleid kan zowel gaan om beleid van de overheid, als van instellingen. Professionals en bestuurders kunnen ervaringskennis inzetten om (beleid over) hulp en ondersteuning te bieden die beter aansluit bij de behoeften en noden van mensen met een beperking of aandoening. Dit kan ook te maken hebben met toegankelijkheid en bereikbaarheid van voorzieningen en overheid. 

Voorlichting en scholing/training

Deskundigheidsbevorderaar 

In het onderwijs, beleid en sociale wijkteams zijn ervaringsdeskundigen in deze rol te vinden. In met name het beroepsonderwijs komen er steeds meer ervaringsdeskundigen die een onderdeel van het lesprogramma invullen, als co-docent. Omdat hun verhalen iets wezenlijks toevoegen aan de kennis die de docent uit theorie en geobjectiveerde kennis over kan brengen. Dit geldt ook voor zittende professionals. Als ervaringsdeskundigen aan een hulpverlenersteam worden toegevoegd, is dat deels om de collega’s te informeren, maar ook om hen feedback te geven op hun handelen. Of wijkteams vragen scholing aan een ervaringsdeskundige, al dan niet in combinatie met een hulpverlener. Tot slot bieden ervaringsdeskundigen deskundigheidsbevordering aan beleidsmedewerkers. 

Onderzoek en innovator

Onderzoeker 

Ervaringsdeskundigen zijn soms betrokken bij onderzoek in het sociaal domein. Dat kan al bij het opstellen van de onderzoeksagenda. De inbreng van ervaringsdeskundigen heeft dan als doel ervoor te zorgen dat de beoogde onderzoeken gaan over vragen die daadwerkelijk relevant zijn voor mensen in kwetsbare posities. Ook bij de uitvoering van het onderzoek kunnen ervaringsdeskundigen een rol spelen: adviserend of als mede-onderzoeker. Dit kan een principiële keuze zijn voor betrokkenheid van de doelgroep (niet over maar met hen), maar ook een manier om betere onderzoeksresultaten te krijgen. Dit laatste kan het geval zijn wanneer onderzoekers met ervaringskennis beter in staat zijn de betreffende doelgroep te bereiken en/of te bevragen. 

Initiator van vernieuwing 

Naast de bovengenoemde formele rollen, nemen sommige ervaringsdeskundigen de rol van innovator op zich. Zij signaleren tekorten in het aanbod van de bestaande hulpverlening en ontwikkelen alternatieven. Vanuit eigenschappen als vindingrijkheid, ondernemerschap en doorzettingsvermogen zetten ervaringsdeskundigen nieuwe initiatieven op die nauw aansluiten bij de ervaring van de leefwereld, of dragen zij bij aan ontwikkeling van nieuw of aanpassing van bestaand beleid. 

Zorg en begeleiding

Ondersteuner, begeleider, maatje of coach

De rol die het verst is ontwikkeld, vooral in de ggz, is die van ondersteuner, begeleider, maatje of coach. Het idee is dat de ervaringsdeskundige in deze rol een meerwaarde heeft, omdat hij/zij kan aanvoelen hoe de innerlijke leefwereld van mensen met soortgelijke ervaringen eruit ziet, en vanuit daar naast mensen kan staan. De ervaringsdeskundige kan daardoor andere vragen stellen, en op een overtuigende manier het omgaan met stigma, schaamte, incompetentie, onmacht en ongemak begrijpen. Vanuit deze kennis en positie kan de ervaringsdeskundige hulp en ondersteuning bieden. Bovendien kan de ervaringsdeskundige een hoopgevend perspectief inbrengen: in het contact met de ervaringsdeskundige kan bij de cliënt niet alleen bewustzijn van het anders zijn groeien, maar ook hoop en perspectief. De cliënt kan namelijk bij mensen met vergelijkbare problematiek zien dat een ervaringsdeskundige ondanks deze problematiek toch weer functioneert. Dat geeft henzelf ook de hoop dat er voor hen een weg naar herstel of empowerment mogelijk is. De ervaringsdeskundige vervult hiermee een voorbeeldfunctie (rolmodel). 

Indeling taken, rollen en functies

Met dit schema wordt het werk van ervaringsdeskundigen ingedeeld naar rol/functie en benodigde soort ervaringsdeskundigheid.

De indeling is gebaseerd op de startnotitie Ervaringsdeskundigen in het sociale domein  Movisie (2018). Daarin staan vijf typen rollen waarin ervaringsdeskundigen actief zijn: beleidsbeïnvloeder, deskundigheidsbevorderaar, onderzoeker, initiator van vernieuwing & ondersteuner, begeleider, maatje of coach/ 

Persoonlijke ervaringsdeskundigheidDoorleefde ervaringsdeskundigheidCollectieve ervaringsdeskundigheidInzet ervaringsdeskundigheid in een specifieke functie
Beleid & belangenbehartiging
BelangenbehartigingMondig burger, 
komt op voor eigen belangen
· Activist / voorlichter· Belangenbehartiger· Organisator campagnes en acties· Beleidsmedewerker
Inspraak· Lid lokale cliëntenraad · Lid centrale cliëntenraad· Vertegenwoordigend lid inspraakorgaan: WMO-raad, Sociale raad, WSW-raad, UWV-raad, …· Lobbyist· Adviseur vanuit ED-perspectief · Ondersteuner cliëntenraad· Gemeenteraadslid
BeleidsontwikkelingMeewerken aan panelgesprekken en interviews Prioritering beleidsvoornemens· Meelezer beleidsstukken· Adviseur vanuit cliëntenperspectief· Medewerker coproductie · Beleidsmedewerker
BeleidsevaluatieMeewerken aan tevredenheids­ onderzoeken, Feedback geven, Klachten indienen                 Schouwen toegankelijkheid    · Lid klachtencommissie         Inspreken gemeenteraad· Klachtenfunctionaris
InclusieKlacht indienen bij gemeenteVragenlijst invullenLid lokaal platform Ambassadeur Coalitie voor inclusie· Adviseur toegankelijkheid· lobbyist · Beleidsmedewerker
Zorginkoop (bij verzekeraars)· Meewerken aan tevredenheids­ onderzoeken, panelgesprekken en interviews · Indiener klachtVia cliëntenraad of patiëntenorganisatie:· Adviseren inkopers · Adviseren klantenadviseurs · Initiëren onderzoek· Deelname klantenpanel Via cliëntenraad of patiëntenorganisatie:· Coproductie bij innovatie· Zorginkoper· Beleidsmedewerker
      
Voorlichting & Deskundigheidsbevordering
OnderwijsSpreekbeurt in klas eigen kindVoorlichter op basisschool en middelbare schoolSpreker / Gastdocent Hoger OnderwijsDocentSupervisorBegeleider
VoorlichtingAmbassadeurVoorlichter over eigen aandoeningVoorlichter over / vanuit eigen organisatie en ED-perspectief 
CultuurBlogger, Zanger, Schilder, …Blogger, Zanger, Acteur, Cabaretier, Schilder, …Zanger, Acteur, Cabaretier, Schilder, …Professioneel kunstenaar
Congressen  OrganisatorDagvoorzitterKeynote speaker
TrainingAls deelnemer koppeling met praktijk makenCo-trainerCo-trainerOrganiseren trainingsaanbodTrainerOntwikkelaar trainingen
      
Onderzoek en innovatie
Indeling van de treden van de participatieladder van ZonMW
Behoeften/ervaringen inventariseren: ervaringsdeskundige als bron van informatie Ideeën generen: ervaringsdeskundige denkt mee, mening telt bij bepalen van onderzoeksagenda, onderzoeksvraag en opzet Toetsen/beoordelen: samen met andere partijen heeft ervaringsdeskundige bindende rol van beoordelaar Advisering: ervaringsdeskundige geeft advies, maar neemt geen beslissingenCo-productie: meest verregaande vorm, ervaringsdeskundige treedt op als gelijkwaardige onderzoekspartner.  
OnderzoekGeënquêteerde Deelnemer focusgroepLid denktank BeoordelaarProjectgroepslidOnderzoekerBeoordelaar onderzoeksagenda 
Innovatie Lid projectgroepKwartiermakerProjectleider
Co-creatieIdeeën aandragenHelpende hand in uitvoeringIdeeën beoordelenLobbyen voor ED-ideeënProjectleider
      
Zorg en WelzijnPersoonlijke ervaringsdeskundigheidDoorleefde ervaringsdeskundigheidCollectieve ervaringsdeskundigheidInzet ervaringsdeskundigheid in een specifieke functie
Individueel adviesKoffie drinken met bekendenVrijwillig ErvaringswerkerGastheer/-vrouwProfessioneel ervaringswerkerBegeleiderZorgprofessional met ED
Groepsgewijs contactDeelnemer lotgenotengroepGespreksbegeleider lotgenotengroep Regio coördinator
Social MediaActief deelnemer in groepBeheerder Social Media groepDeskundige’ in groep 
ArbeidAmbassadeur Openheid op het werkMaatje op het werkCoachJobcoachRe-integratie-deskundige