Ontwikkeling ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundigheid groeit

Het leven zélf is de belangrijkste opleiding voor ervaringsdeskundigen. Om deze levenservaring te kunnen gebruiken in (vrijwilligers)werk, leren ervaringsdeskundigen om voorbij hun eigen ervaringen te gaan. We onderscheiden hierbij vier stappen. In de praktijk lopen deze door elkaar heen, alleen al omdat iedereen continu nieuwe ervaringen en kennis opdoet.

Eigen ervaringsdeskundigheid

A. Ervaren

Alles wat je meemaakt, ups en downs
Door ziektes en beperkingen, maar ook langdurig leven onder zware omstandigheden doen mensen ervaringen op. Ze worden deskundig door ervaring.
Ervaringsdeskundigheid start meestal met kennis over de eigen medische klachten, en ervaring met de verkregen behandelingen. Deze ervaringen zijn specifiek en voor iedereen anders. Door allerlei ervaringen ontstaat steeds meer deskundigheid, ook over bijkomende onderwerpen. Bijvoorbeeld de gang van zaken in ziekenhuizen, regels rondom uitkeringen, toegankelijkheid en omgaan met de bureaucratie. De ervaringen leveren vaak emoties op en nog niet alle deskundigheid is bewust aanwezig. Hoe meer je met afstand terug kan kijken op je eigen ervaringen, hoe groter de ervaringsdeskundigheid zal zijn.

Individuele ervaringskennis

B. Kennen

De lessen van je leven
Lezen, een lidmaatschap van de patiëntenvereniging, met lotgenoten praten of op Facebook ervaringen delen. Het levert interessante informatie op. Vaak herkennen ervaringsdeskundigen zich ook in beschrijvingen van lotgenoten, waardoor ze dit voor zichzelf beter onder woorden kunnen brengen. Gaandeweg leren ervaringsdeskundigen steeds meer over zichzelf en over wat zij hebben of meemaken. Omdat zij heel specifiek informatie zoeken, worden sommige ervaringsdeskundigen inhoudelijk minstens zo deskundig als bijvoorbeeld hun behandelend arts.

Collectieve ervaringskennis

C. Weten

Vergelijk jouw ervaringen met die van anderen
Geen ziekte is hetzelfde, en zelfs bij dezelfde beperking of uitdagingen in het leven reageren mensen allemaal anders. Door zich te blijven ontwikkelen leren ervaringsdeskundigen hoe hun eigen ervaringen zich verhouden tot de ervaringen van lotgenoten. Ze kunnen ervaringsdeskundigen overeenkomsten en verschillen steeds beter herkennen en benoemen. Ervaringsdeskundigen leren niet alleen hun eigen ervaringen inbrengen, maar ook hoe bepaalde ervaringen voor mensen in een vergelijkbare situatie zijn. Ze kennen het cliëntenperspectief en hebben ‘collectieve ervaringskennis’.

Collectieve ervaringsdeskundigheid

D. Kunnen

Deskundig inzetten expertise
Om de opgebouwde expertise gericht in te kunnen zetten in een bepaald soort werk, zijn vaardigheden nodig. Deze zijn voor elke functie anders. Als maatje moet je sociaal zijn en contact kunnen maken, terwijl een onderzoeker zich vast moet kunnen bijten in een inhoudelijk onderwerp. Trainers moeten groepsprocessen kunnen begeleiden en therapeuten moeten opgeleid zijn voor de soort therapie die zij geven.
Ervaringsdeskundigen in de best betaalde functies beschikken over collectieve ervaringskennis, inhoudelijke expertise, een groot netwerk en de benodigde vaardigheden voor het specifieke werk dat zij uitvoeren. We vatten het samen met ‘collectieve ervaringsdeskundigheid’.

Samenvatting ontwikkeling ervaringsdeskundigheid


Andere indelingen

In de vele rapporten over ervaringsdeskundigen worden diverse indelingen gebruikt. Langzaam maar zeker is hierdoor erkenning gekomen voor begrippen als ‘ervaringskennis’. Veel gebruikt is de drietrap Ervaringen – Ervaringskennis – Ervaringsdeskundigheid.

Binnen het project ‘Waardering Ervaringsdeskundigen’ werken we niet met deze drietrap, omdat we aansluiten bij de term ervaringsdeskundige zoals die gebruikelijk is in alledaags Nederlands. Er is wel veel overlap.

  • De meeste onderzoeken bedoelen met Ervaringen de hierboven beschreven eigen ervaringsdeskundigheid en eigen ervaringskennis.
  • De meeste onderzoeken bedoelen met Ervaringskennis de hierboven beschreven ‘collectieve ervaringskennis’.
  • De meeste onderzoeken bedoelen met Ervaringsdeskundigheid de hierboven beschreven ‘collectieve ervaringsdeskundigheid’.

Scholing en training

Van korte cursussen tot complete beroepsopleidingen. Ervaringsdeskundigen kunnen zich op allerlei manieren scholen om zich verder te ontwikkelen. 

Voor belangenbehartigers zijn er talloze cursussen en trainingen. Voor vrijwilligers van cliëntenorganisaties worden deze bijvoorbeeld aangeboden door PGO-Support Academie. Deze organisatie ondersteunt cliëntenorganisaties vanuit financiering van het ministerie van Volksgezondheid (VWS). 

Ervaringsdeskundigen in een cliëntenraad of adviesraad binnen de gemeente volgen meestal met de hele raad trainingen en zijn aangesloten bij gespecialiseerde organisaties. 

In de Alliantie voor het VN-verdrag  werken landelijke cliëntenorganisaties samen . Ze hebben een trainingsaanbod voor ervaringsdeskundigen. 

  • LFB trainingen, Samen Sterker
  • CCW, Chronisch ziek en werk
  • Howie the Harp, bijzonder omdat jouw herstelproces deel uitmaakt van het totale leerproces. 
  • Edasu, opleiding voor ervaringsdeskundigen armoede en sociale uitsluiting

Ervaringswerkers die (willen) werken in de zorg- of welzijnssector kunnen een beroepsopleiding volgen. De kans op een baan als Ervaringswerker neemt toe na het volgen van een beroepsopleiding.