Historie en ontwikkelingen

Het ontstaan van de patiënten- en cliëntenbeweging

De wortels van het werk van ervaringsdeskundigen liggen in de jaren zestig. De democratiseringsgolf die door Nederland ging, veranderde het beeld van artsen. Patiënten wilden niet langer dat de dokter alles besliste en in onbegrijpelijk latijn opschreef. Ze brachten naar voren dat zij de enige waren die konden weten wat goed voor hén was: zij kenden hun eigen behoeften, en zij wisten als geen ander hoe het was (vaak: hoe het “voelde”) om in de eigen hoogstpersoonlijke situatie te verkeren. Artsen konden dan wel theoretische kennis hebben, voor de diagnose was altijd de kennis van de patiënt was nodig. De individuele burger was in deze opvatting deskundig: hij had dan wel geen theoretische achtergrond, maar met de praktijk was hij vertrouwd op grond van eigen ervaring. Hij was ervaringsdeskundige

Tegelijkertijd streed men voor betere rechten in klinieken. Ervaringsdeskundigen begonnen zicht te verenigen in patiënten- en cliëntenorganisaties.

Het begrip ‘ervaringsdeskundige’

Het Genootschap Onze Taal beschrijft de ontwikkeling van het begrip Ervaringsdeskundige: 

“Ervaringsdeskundige is nog een vrij nieuw woord; het is waarschijnlijk rond 1980 ontstaan.
Begin jaren tachtig werd het al enkele keren in kranten gebruikt: in 1982 stond in Het Vrije Volk het woord ervaringsdeskundigheid, en in 1983 stond ervaringsdeskundige in het Nederlands Dagblad.
Ruim tien jaar later werd ervaringsdeskundige voor het eerst besproken in een taalboek, namelijk Nieuwlands: de jongste taalaanwinsten van Frank Jansen en Hubert Roza uit 1995, waarin enkele honderden neologismen uit de eerste helft van de jaren negentig op een rij worden gezet. De omschrijving luidt: “persoon wiens autoriteit op een bepaald gebied niet stoelt op beroepsmatig verworven kennis, maar op de eigen ervaring”, oftewel: iemand die ergens door eigen ervaring deskundig in is geworden.
Het woord staat sinds 1999 in de grote Van Dale; ook de meeste andere moderne woordenboeken vermelden het.”

De laatste jaren wordt er veel geschreven over ervaringsdeskundigen, ook buiten de cliëntenbeweging. Kenniscentra voeren onderzoek uit en ook binnen het Hoger Onderwijs krijgt ervaringsdeskundigheid een stevigere plek. In 2009 werd Disability Studies in Nederland opgericht. In de GGZ werd in dezelfde periode de Vakvereniging van Ervaringswerkers opgericht, de huidige Vereniging van Ervaringsdeskundigen. Sinds 2019 is de Veerkracht Centrale het landelijk netwerk van ervaringsdeskundigen.

Verder lezen

  • Wikipedia schetst de geschiedenis van ervaringsdeskundigen.
  • De Canon Sociaal Werk, beschrijft het ontstaan van de cliëntenbeweging.
  • In de GGZ was Corrie van Eijk-Osterholt in 1956 de eerste (familie) ervaringsdeskundige toen ze voor een betere rechtspositie van haar zus naar de rechter stapte.
  • Op Gehandicapten schrijven geschiedenis staat strijd van mensen met een beperking voor inclusie.
  • Op Aparticipatie vertellen de jongeren die vroeger in een internaat woonden, hun eigen verhaal. 

Onderzoeken en rapporten

  • Movisie, Notitie Ervaringsdeskundigen in het sociaal domein
  • Movisie, Notitie Ervaringsdeskundige in de wijk
  • Trimbos, Beroepscompetentieprofiel zorg- en welzijn
  • Verweij-Jonker Instituut, Rapport Vragen & Antwoorden inzetten ervaringsdeskundigheid van mensen met een chronische ziekte of beperking

Boeken 

  • Behandelen met eigen ervaring
  • Didactiekboek, van levenservaring naar ervaringsdeskundigheid