Ervaringskennis

Wat is ervaringskennis?

In alle literatuur, en ook in het dagelijks taalgebruik, is er een koppeling tussen ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. Wát er precies onder die begrippen valt, is niet gedefinieerd. Duidelijk is wel dat het niet alleen gaat om theoretische kennis of persoonlijke ervaringen. In sommige benaderingen gaat het zelfs alleen om collectieve ervaringskennis, dus kennis over de ervaringen van anderen.

We kunnen zeggen dat ervaringskennis bestaat uit een complex samenspel van allerlei ervaringen en de manier waarop iemand in het leven staat.

  • identiteiten en rollen 
  • leefwerelden (persoonlijk) 
  • systeemwerelden (professioneel) 
  • betekenissen 
  • blikrichtingen: manieren van verstaan & herkennen 
  • praktische wijsheden en handelingsrichtingen en lichamen. 

Inhoud van ervaringskennis

Om grip te krijgen op het begrip ervaringskennis (of ervaringsdeskundigheid) kunnen we een verdere indeling maken:

De aandoening of beperking 

  • Kunnen omgaan met …
  • Gevolgen op kwaliteit van leven… 
  • Levenswijsheid verkregen door …
  • Symptomen, verloop, behandelmogelijkheden

Het eigen leven / levensverhaal

  • ervaringen met aandoeningen
  • andere ervaringen
  • maatschappelijke omstandigheden
  • karaktereigenschappen, persoonlijkheid
  • identiteit en zingeving
  • intuïtie en emotie
  • vervreemdingservaringen
  • etc. 

Verhouding individu met de samenleving

  • de verhouding tussen individualiteit (de persoon en diens levensverhaal), beperking of aandoening en maatschappij. 
  • Externe systeemwereld
  • Empowerment t.o.v. ziekte / herstel
  • Interne systeemwereld
  • Empowerment t.o.v. maatschappelijke systemen
Inhoud van ervaringskennis: Aandoening of beperking
	Symptomen, verloop, behandelmogelijkheid
	Kunnen omgaan met ...
	Gevolgen op kwaliteit van leven... 
	Levenswijsheid verkregen door ...

Verhouding individu - maatschappij
	Empowerment t.o.v. ziekte / herstel
	Empowerment t.o.v. maatschappelijke systemen
	Interne systeemwereld
	Externe systeemwereld

Individuele situatie
	ervaringen met aandoening
	andere ervaringen
	maatschappelijke omstandigheden
	karaktereigenschappen, persoonlijkheid

Main Topic 4
	identiteit en zingeving
	intuïtie en emotie
	vervreemdingservaringen
	etc.

Derde kennisbron

Ervaringsdeskundigheid of ervaringskennis wordt gezien als derde kennisbron, naast professionele kennis en wetenschappelijke kennis. De eerste erkenning kwam in 2010 met het Handvest van Maastricht, een overeenkomst tussen zorginstellingen en het Zwarte Gat. Dit kennisnetwerk bestaat voor een groot deel uit ervaringsdeskundigen, allemaal cliëntenraadsleden.

Ervaringskennis is de erkende, derde kennisbron, naast wetenschappelijke en professionele kennis. De ervaringskennis van (ex)cliënten moet meer benut worden binnen de behandeling als onderdeel van herstel, die empowerment onder cliënten moet stimuleren. Echter, ervaringskennis alleen kwalificeert iemand niet voor een beroep of functie, deze kwalificaties zijn afhankelijk van een opleiding”. 

Het handvest definiëert de drie kennisbronnen:

  1. Evidence, 
    onderzoeksresultaten over de werkzaamheid van interventies; meestal monodisciplinair samengesteld 
  2. Expertise van professionals, 
    klinische inzichten die uitgekristalliseerd zijn bij zorgprofessionals na jarenlange behandelcontacten met cliënten; (Vaak in de vorm van tacit kowledge) 
  3. Ervaringskennis/Expertise van patiënten/consumenten over: 
    1e De aandoening.
    2e Het systeem waarin deze aandoening wordt behandeld, c.q. tot een dragelijke vorm van chronische ziekte wordt gereduceerd, waarin de kwaliteit van leven vooropstaat.
    3e de ideeën,projecten en werkwijzen waarin de gevolgen van de aandoening tot een acceptabele kwaliteit van leven leidt.

Van ervaring naar ervaringskennis

Een veelgebruikt schema geeft weer hoe collectieve ervaringsdeskundigheid ontstaat. Dit begint met het hebben van eigen ervaringen (in dit schema specifiek ervaringen met beperkingen en herstel). Door die ervaringen te analyseren en erop te reflecteren ontstaat ervaringskennis.’ Deze kennis is nog eenzijdig en wordt verbreed door ervaringen te delen met lotgenoten. Ook die ervaringen worden meegenomen in het proces van analyse en reflectie, waardoor brede en genuanceerde ervaringskennis ontstaat. Door steeds meer kennis in hetzelfde gebied met anderen te delen kan collectieve ervaringskennis op een bepaald gebied, bijvoorbeeld ten aanzien van herstelprocessen, worden ontwikkeld 

Kennis en ervaring beïnvloeden elkaar

We leren van de ervaringen van mensen die op TV zien, kennen de belangrijkste ziekten en zoeken online naar informatie zodra we iets mankeren. In het dagelijks leven beïnvloeden alle kennis- en ervaringsbronnen elkaar. Professionele ervaringen en het ‘fingerspitzengefühl’ dat men daarbij ontwikkeld, dragen ook bij aan ervaringsdeskundigheid. 

Het competentiemodel brengt de samenhang tussen kennis en ervaring in beeld. Het laat de twee manieren zien waarop we kennis ‘eigen maken’. 

Cirkels met termen, uitgelegd in de tekst
Competentiemodel

Van theorie naar eigen ervaringen

Van buiten naar binnen sluit dit model aan bij de gangbare voorbereiding op een beroep. We volgen een opleiding om een vak te leren, gebaseerd op theoretische kennis. Praktijkgerichte opleidingen moedigen studenten aan om de koppeling tussen praktijk en theorie te maken. Daarbij maken ze kennis met ervaringen van andere mensen. Via zelfreflectie kan men zich de stof echt eigen maken. De ervaringen in het dagelijks leven, zowel met werk als privé, worden daarna automatisch gekoppeld aan deze kennis. 

Van eigen ervaringen naar theorie

Van binnen naar buiten lezen we de weg vanuit ervaringsdeskundigheid. Centraal staat de mens, met een unieke persoonlijkheid, herkomst en leefomgeving. Door te leren van ervaringen ontstaat ervaringsdeskundigheid. We richten ons hier op de ervaringsdeskundigheid rond ziekten/beperkingen en welzijn. Door onze eigen ervaringen naast die van anderen te leggen, kunnen we ze beter plaatsen. Vanuit die herkenning, komt soms pas de erkenning voor de eigen situatie. In contact met anderen doen mensen meer kennis op over zichzelf. Dicht bij zichzelf, door ervaringen uit te wisselen, en wat afstandelijker door ervaringen van anderen aan te horen. We leren ook van andermans ervaringen als die niet direct bij onze situatie aansluiten. Met empathie kijken we TV als een ervaringsdeskundige zijn of haar verteld. Brokjes van dit verhaal dragen bij aan onze ervaringskennis. Op dezelfde manier breidt onze kennis zich steeds verder uit. Informatie die aansluit bij eigen ervaringen, zullen we eerder onthouden dan informatie over onderwerpen waar we ons niet mee verbonden voelen. Tenslotte kunnen we al deze deskundigheid en kennis gebruiken in onze werksituatie.