Week 2 De tijd van een boekenbon is voorbij. Met het project ‘waardering ervaringsdeskundigen’ leggen we de verschillen tussen ervaringsdeskundigen vast en beschrijven we het werk dat ze doen, waarna we kunnen bepalen wat de toegevoegde waarde is.

Worstelen met termen en visies

Het is één grote worsteling met termen en visies. In de vele gesprekken die ik voer over mogelijke indelingen, word ik steeds aan het twijfelen gebracht. Of positief gezegd: ik doe dagelijks nieuwe inzichten op.

Vorige week had ik een lijstje gemaakt met ‘niveaus van ervaringsdeskundigheid’. In een gesprek met een medewerker van Howie the Harp, een opleiding voor ervaringsdeskundigen ging die indeling op de schop. Of eigenlijk: alleen de benaming voor de indeling. Het gaat niet om verschillende niveaus, maar om de stappen die je kan zetten.

Nieuwe benadering: Stappen bij ervaringsdeskundigheid

Nadat je iets hebt ervaren, kan je daar op reflecteren en kennis over opdoen. Dat is de stap van de individuele ervaringskennis. Je kan met anderen praten, en zo leren hoe anderen met een soortgelijke situatie omgaan. Dat is collectieve ervaringskennis. En je kan de stap zetten om jouw ervaringen en ervaringskennis toe te passen in je werk of vrijwilligerswerk. Voor die laatste stap heb je de juiste beroepsvaardigheden nodig.

De stappen bij ervaringsdeskundigheid. Meer uitleg staat in de documentatie.

Nieuwe invalshoeken

Vandaag had ik meerdere gesprekken die me weer aan het twijfelen brachten. We moeten echt nog veel met woorden en visies stoeien voordat we een indeling kunnen maken.

Is collectieve ervaringskennis alleen kennis?

In een gesprek met een medewerker van Mind, Landelijk Platform GGZ, liep ik vast op het begrip collectieve ervaringskennis. Dat kan je niet door eigen ervaringen opdoen, dus hoe draagt dat bij aan ervaringsdeskundigheid? Het uitgangspunt is dat ervaringsdeskundigen op een andere manier naar ervaringen luisteren dan hulpverleners. Maar klopt dat wel? Als ik voor mezelf spreek niet. Maar voor jezelf spreken, is altijd een valkuil.

Mijn ervaring: Als ergotherapeute werkte ik in een revalidatiecentrum. Mensen helpen hun leven weer op te pakken na een plotseling ontstane beperking kan alleen als je luistert. Hoe was hun leven voor die tijd, wat vinden ze belangrijk en wat is de beperking nu. Revalideren is mensen leren leven mét.
Nu heb ik zelf veel 'ervaringskennis'. Ik heb verlieservaringen en beperkingen, ik trek veel op met mensen met een zichtbare beperking én ik heb veel geleerd van alle voorbeelden die ik als ergotherapeute gezien heb. Voor mij is dat een doorgaande lijn, zonder dat ik nu anders luister dan vroeger. 

Niet iedereen hoeft stappen te zetten

Terug naar de stappen. Vandaag sprak ik ook een collega van Cliëntenbelang Amsterdam. Hij wees me er op dat er niet altijd extra stappen nodig zijn. Sommige mensen praten al meteen heel rationeel over hun ervaringen. Voor hen is reflectie een automatisme. Anderen kunnen vanuit de emotie van hun eigen ervaringen (de eerste stap) meteen goed werk verzetten als ervaringsdeskundige. Als iemand goed is in stortytelling vanuit rauwe emoties over zijn ervaringen verteld, raakt iedereen onder de indruk. Is het dan niet juist een nadeel als zo iemand het onderwerp met meer afstand gaat bekijken? En hoe verhouden deze stappen van ervaringsdeskundigheid zich eigenlijk tot de fasen van verwerking en herstel?

We stoeiden met woorden als ‘openheid’ en ‘overdraagbaarheid’. We filosofeerden over de rol van emoties. Soms zijn die nuttig, soms hinderlijk. En op mijn kladpapiertje staan de eerste contouren van een indeling waarmee we misschien écht goed inzicht kunnen geven in wat voor ervaringsdeskundige iemand is.

Gebruik bestaande informatie

Om beter te kunnen kaderen, ben ik weer in de literatuur gedoken. Er is veel geschreven over ervaringsdeskundigen, en ik krijg nu ook rapporten toegestuurd die ik nog niet kende. Eerlijk gezegd maakt dat het er niet beter op. De termen die in het ene rapport gebruikt worden, krijgen in andere rapporten weer nét een andere invulling. Op deze website staan nu zes definities, maar dat kunnen er ook veel meer zijn.

Goede hoop had ik op het Beroepscompetentieprofiel voor ervaringsdeskundigen. Dat is een veelgebruikt stuk, waar momenteel ook de professionalisering voor ervaringsdeskundigen in de GGZ op gebaseerd wordt. Het blijkt helaas erg gericht te zijn op het vak van ervaringswerker / ondersteuners in de GGZ. Het rapport van 96 pagina’s is ingedeeld in algemene en specifieke competenties. Het daadwerkelijke inzetten van ervaringsdeskundigheid komt maar in één categorie terug. En zelfs dan in combinatie met iets anders: ‘Ervaringsdeskundigheid in kunnen zetten en herstel kunnen faciliteren‘.

Er zijn wel enkele aspecten die overal terug komen. Het belang van het kennen van de ervaringen van anderen bijvoorbeeld. Meestal heet dat ‘ervaringskennis’. En het belang van het reflecteren op je eigen ervaringen. Maar hoe vaker ik met mensen over deze begrippen spreek, hoe meer ze in kracht afbrokkelen. Het lezen van andere invalshoeken levert wel mooie ideeën op. Bij ‘Vanuit Autisme Bekeken’ vond ik goede infographics en goede beschrijvingen voor ervaringsdeskundigen zelf. Ook hier is het vooral op begeleiding en ondersteuning gericht. Maar zeker een organisatie om mee verder te praten.

28 juni 2021, Trudy Jansen

Tips, commentaar, nieuwe inzichten?

We horen ze graag. Je kan hieronder een reactie plaatsen (openbaar) of deze mailen.
Tip: Op LinkedIN is de discussie meestal uitgebreider dan hieronder.

2 reacties op “Week 2 Worstelen met termen”

  1. Goedendag,

    Interessant project! Vanuit mijn organisatie werken wij ook met ervaringsdeskundigen.
    De stappen die zijn beschreven om hierna onderzoek te doen en het te verwoorden, kan ik mij aardig in vinden.

    Wij werken met leefgebieden en per leefgebied bekijken we de “deskundigheid”. Wat ik vooral zou willen weten, is wanneer valt iemand onder het kopje “deskundigheid”?.

  2. Dag Nancy,
    Dat is de hamvraag 😉
    Deskundig kan betekenen dat je inhoudelijke/theoretische kennis hebt. En het kan betekenen dat je vaardigheden hebt die je deskundig maken. Individuele ervaringsdeskundigheid houdt in dat je je eigen ervaringen goed kan herkennen, maar meestal wordt er met deskundigheid bij ervaringsdeskundigen bedoeld dat ze al wat stappen gezet hebben in hun persoonlijke ontwikkeling en ook kunnen vertellen over ervaringen van anderen.
    Misschien is het wel makkelijker om te zeggen wanneer deskundigheid ontbreekt, dan om het aan te wijzen.
    In ieder geval denk ik dat het altijd gerelateerd is aan de situatie. Ik kan me als projectleider heel deskundig voelen, maar in andere situaties ben ik volstrekt hopeloos.
    Kan je hier wat mee?

Reacties zijn uitgeschakeld.