Stromingen bij de inzet van ervaringsdeskundigheid

Over deze indeling vind een levendige discussie plaats.

Mensen die hun ervaringsdeskundigheid inzetten, werken vanuit een bepaalde stroming. Elk heeft een eigen taal, eigen doelen en een eigen visie op wat ervaringsdeskundigheid is. Weinig ervaringsdeskundigen bewegen zich in meerdere stromingen.

We onderscheiden:

  • Persoonlijke ervaringsdeskundigheid
  • Verenigde ervaringsdeskundigheid
  • Methodische ervaringsdeskundigheid

Persoonlijke ervaringsdeskundigheid

Iedereen is deskundig door ervaring

In de Nederlandse spreektaal betekent ervaringsdeskundig ‘deskundig door ervaring’. Mensen die niets van de ontwikkelingen rond ervaringsdeskundigheid weten, hanteren het woord nog steeds zo. Definitie van ervaringsdeskundige in het woordenboek en op Wikipedia: Een ervaringsdeskundige is ‘iemand die door ervaring deskundig is geworden op een bepaald terrein, die iets weet doordat hij het heeft meegemaakt’. Het gaat hier om persoonsgebonden, individuele ervaringen. Som heel actueel, soms doorleefd. De definitie van het woord ‘ervaringsdeskundig’ is hierbij heel breed en niet gekoppeld aan de zorg- of welzijnssector. Het kan ook gaan over iemand met dezelfde hobby, die op dezelfde school gezeten heeft of bij dezelfde bakker brood koopt. 

Er zijn geen specifieke competenties nodig om persoonlijke ervaringsdeskundigheid in te zetten, bijvoorbeeld als: 

  • Proefpersoon bij wetenschappelijk onderzoek
  • Betrokken naaste, bijvoorbeeld goede buur, vriendin, familielid 
  • Klager over onrechtvaardige situaties
  • Inspreker bij de gemeenteraad
  • Cliëntenraadslid lokale cliëntenraad
  • Schrijver, singer-songwriter, kunstenaar

Verenigde ervaringsdeskundigheid

Deskundig over specifieke ervaringen

Collectieve ervaringsdeskundigheid, ontwikkeld binnen een specifieke vereniging of organisatie. De kennis is actueel en begrenst tot de betreffende aandoening, beperking of situatie. Dit is de belangrijkste vorm van ervaringsdeskundigheid binnen patiënten- en cliëntenorganisaties. 

Om verenigde ervaringsdeskundigheid in te zetten, zijn kennis en vaardigheden nodig die passen bij de specifieke functie. Bijvoorbeeld als:

  • Gastspreker of voorlichter 
  • Voorlichter bij telefonische helpdesk
  • Gespreksbegeleider lotgenoten-, of zelfhulpgroep 
  • Belangenbehartiger
  • Beoordelaar onderzoek
  • Bestuurder patiënten- of cliëntenorganisatie

Methodische ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundigheid binnen bepaald model

In de Nederlandse spreektaal betekent ervaringsdeskundig ‘deskundig door ervaring’. Mensen

De ervaringsdeskundige werkt vanuit een bepaalde visie of model. Voorbeelden hiervan zijn de herstelbenadering in de GGZ, het Sociale Model in de inclusiebeweging en het medische model bij patiëntenorganisaties. Deze methodische– of modelmatige vorm van ervaringsdeskundigheid komt het meeste terug in onderzoeken en literatuur. Een veelgebruikte drietrap hierbij is het onderscheid tussen ervaringen-ervaringskennis-ervaringsdeskundigheid. 

Het huidige ‘Beroepscompetentieprofiel Ervaringsdeskundigheid’ is gebaseerd op de herstelbenadering. Competenties zijn daarbij een voorwaarde voor ervaringsdeskundigheid.

  • Adviseurs, projectleiders
  • Medewerkers patiëntenorganisaties
  • Trainers
  • Ervaringswerkers, Peer-Support- en herstelmedewerkers
  • Maatjes, gastvrouwen
  • Cliëntondersteuners
  • Gespecialiseerd verpleegkundigen
  • Onderzoekers, beoordelaars onderzoek,