De assen van het klavertjesmodel

Ervaringsdeskundigheid is een complex samenspel van factoren die continue op elkaar inwerken. Het Klavertje4 is een model om deze complexiteit te vangen. De vier blaadjes horen bij elkaar, en bewegen met elkaar mee. Daaromheen een cirkel die voor de hele persoon staat, met de persoonlijkheid, competenties, het netwerk en alle andere persoonlijke kenmerken die daar bij horen. 

De opbouw van ervaringsdeskundigheid is met het klavertje4 uit te leggen door twee assen te volgen. Van boven naar beneden de as ‘Individueel – collectief’. Van links naar rechts de as ‘Kennis – Ervaring’. Iedereen bevindt zich ergens daar tussenin, en het precieze punt verschilt per onderwerp.

Meer uitleg over het klavertjesmodel

Individueel – Collectief

Dagelijks doen we nieuwe ervaringen en kennis op. Die komt niet alleen uit ons eigen leven, we leren ook veel van anderen. Bij het TV-kijken zien we ervaringsdeskundigen die over hun leven vertellen, regelmatig vertelt een BN-er dat hij of zij last heeft (gehad) van een ziekte of psychische aandoening en we kennen van heel veel ziektes de belangrijkste kenmerken. 

Individueel is alles wat alleen over jezelf gaat. In de pure vorm komt dat niet voor. Datgene wat je weet over je eigen leven staat namelijk nooit los van wat je al geleerd hebt, en bij alles wat je al weet heb je op de een of andere manier met andere mensen te maken gehad. Het andere uiterste, alleen collectief, komt ook niet voor. Alles wat we weten over andere mensen, of wat we te horen krijgen van andere mensen, is ingekleurd door onze individuele manier van begrijpen. Daartussenin bevindt zich een interessant veld, waar individuele en collectieve kennis en ervaringen zich vormen en op elkaar inwerken.  

Kennis – Ervaring

Kennis is theoretisch. Het bevat de dingen die we weten en kennen, omdat we het uit ons hoofd geleerd hebben of bijvoorbeeld gelezen hebben. Zo kent iedereen de symptomen van allerlei ziektebeelden, en de gevolgen van zo’n ziekte. Ook zonder dat we er zelf mee te maken krijgen, doen we deze kennis op. Het gaat dan om de wetenschappelijke kennis, zoals de beschrijving van symptomen. Zodra we een interview lezen of horen met iemand die zo’n ziekte heeft, doen we ook al een beetje kennis op over de ervaringen die het leven daardoor met zich meebrengt. Soms is deze kennis te verbinden aan onze eigen ervaringen, waardoor unieke inzichten ontstaat. Dat gebeurt bijvoorbeeld in lotgenotencontact, als mensen met dezelfde ervaring bij elkaar komen. Ze herkennen dingen die de ander zegt bij zichzelf, en leren zo van elkaar. 

We hebben ook praktische kennis, bijvoorbeeld van regels en wetten. Als we daar zelf nooit mee te maken hebben gehad, is het nog puur theoretische kennis. We weten dat in de wet staat dat je niemand mag vermoorden, al zullen weinig mensen nog weten waar en wanneer ze dat geleerd hebben. Praktische kennis ontstaat door dingen mee te maken. Het invullen van talloze formulieren als je een uitkering aan moet vragen, leert je veel over de bureaucratie in onze samenleving. Met deze kennis die we opdoen door dingen zelf mee te maken, geeft ons ervaringsdeskundige kennis. Kennis die we hebben opgedaan door ervaring. 

Als je ergens mee te maken krijgt, of iets meemaakt, kan dit in het begin overweldigend zijn. In die fase heb je nog geen ervaringsdeskundigheid opgebouwd, omdat je nog niets hebt geleerd van je ervaring. Om iets te leren van je ervaring heb je meer afstand nodig. Je kijkt terug op de situatie, geeft er woorden aan, praat er over. Door op een bepaalde ervaring te kauwen en te herkauwen, kan je er steeds meer aspecten van herkennen en benoemen. In het klavertje4 heet dit ‘doorleefd’. 

Verantwoording

Aan de hand van dit schema kunnen mensen uitleg geven over hun ervaringsdeskundigheid. Het is voor elke rol of functie te gebruiken. Als ervaringsdeskundige kan je hiermee aangeven waar je persoonlijke ervaring zit, en daarbij verschil maken tussen kennis en doorleefde ervaring. En je kan duidelijk maken welke collectieve ervaringskennis je toe kan voegen en op welke manier die verkregen is. Ervaringsdeskundigen die zich gespecialiseerd hebben in een onderwerp, kunnen aangeven welke expertise ze toevoegen, en op welke individuele en collectieve hun kennis en deskundigheid die gebaseerd is.